Mùa mua sắm cuối năm 2026: Khách hàng tin AI để “tìm”, nhưng chưa tin AI để “mua”
Shopify gọi mùa lễ hội 2026 là mùa đầu tiên việc mua sắm qua AI agent trở nên phổ biến: người mua chỉ cần nhờ AI tìm quà, so sánh rồi đặt hàng ngay trong khung chat. Theo báo cáo của Shopify, 65% người mua sắm sẽ dùng AI cho ít nhất một việc trong mùa này.
Tuy vậy, mức độ tin tưởng thì chưa theo kịp. Theo Kantar (11/2026), gần một nửa người mua sắm tại Mỹ rất thoải mái khi để AI tự động áp mã giảm giá, nhưng chỉ 28% chấp nhận để AI tự đặt hàng thay mình.
Người Việt thì sao?
Báo cáo e-Conomy SEA 2026 do Google công bố ngày 5/11 cho thấy cứ 5 người dùng AI tại Việt Nam thì có 4 người sẵn sàng giao việc mua sắm cho AI agent. Nhưng “sẵn sàng” chưa có nghĩa là “đã làm”. Khảo sát tháng 8/2026 của Vietnam Report ghi nhận 78,4% Gen Y – Gen Z từng dùng AI để mua sắm, nhưng chủ yếu để tra cứu thông tin sản phẩm (44,4%), tìm và gợi ý sản phẩm (23,5%), so sánh sản phẩm và thương hiệu (19,8%). Quyết định mua cuối cùng vẫn do người tiêu dùng nắm giữ.
Góc nhìn lý thuyết
Đối chiếu với mô hình 5 bước ra quyết định mua của Kotler, AI đang dần đảm nhận bước 2 (tìm kiếm thông tin) và bước 3 (đánh giá phương án). Còn bước 4 (quyết định mua) thì khách hàng vẫn tự làm. Kantar lý giải rằng người mua chỉ giao cho AI những việc họ hiểu được, kiểm tra được và hoàn tác được. Tự áp mã giảm giá là việc rủi ro thấp, dễ thấy và dễ đảo ngược, còn một đơn hàng được đặt hộ thì không có đặc điểm nào trong số đó. Đây là một ví dụ rất rõ cho khái niệm rủi ro cảm nhận (perceived risk): rủi ro càng lớn thì khách hàng càng muốn tự mình kiểm soát.
Hàm ý cho marketer
- Lọt vào “danh sách rút gọn” của AI: theo dõi cách các trợ lý AI xếp hạng sản phẩm của mình so với đối thủ, từ nội dung sản phẩm đến giá và khuyến mãi. Đây cũng là tinh thần của GEO (Generative Engine Optimization, tối ưu hóa để được các công cụ AI tạo sinh đề xuất).
- Thiết kế để khách “duyệt và hoàn tác”: tìm ra những điểm khiến khách mất niềm tin trong quá trình mua và thiết kế các bước có thể xem lại, đảo ngược, chẳng hạn bước xác nhận trước khi thanh toán hay chính sách đổi trả dễ dàng.
Nguồn: Shopify – 2026 Global Holiday Retail Report (10/2026); Kantar (11/2026); Google – e-Conomy SEA 2026 (11/2026); Vietnam Report (khảo sát 8/2026).