0236.3650403 (221)

Khởi tạo ý tưởng sản phẩm


Khởi tạo ý tưởng sản phẩm (idea generation) là giai đoạn đầu tiên trong quy trình phát triển sản phẩm mới, bao gồm các hoạt động tìm kiếm cơ hội, hình thành phương án giải quyết và ghi nhận các đề xuất để phục vụ quá trình sàng lọc. Giai đoạn này hướng đến việc mở rộng phạm vi các phương án mà doanh nghiệp có thể xem xét, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa mỗi phương án với nhu cầu của khách hàng hoặc cơ hội trên thị trường. Ý tưởng sản phẩm có thể xuất phát từ một nhu cầu chưa được đáp ứng, một bất tiện trong quá trình sử dụng, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng hoặc khả năng ứng dụng công nghệ và vật liệu mới. Về mặt khái niệm, nhu cầu phản ánh lợi ích mà khách hàng mong muốn, vấn đề là trở ngại phát sinh khi họ tìm cách đạt được lợi ích đó, còn ý tưởng sản phẩm là đề xuất sơ bộ về một giải pháp có thể xử lý trở ngại. Khi ý tưởng được diễn đạt cụ thể hơn về nhóm khách hàng mục tiêu, bối cảnh sử dụng, đặc điểm của giải pháp và lợi ích dự kiến, nó có thể được phát triển thành khái niệm sản phẩm (product concept). Chẳng hạn, trong một tình huống giả định, sinh viên muốn uống nước đều đặn trong các buổi học kéo dài tại thư viện nhưng thường quên khi tập trung làm bài. Một phụ kiện gắn vào bình để nhắc uống nước là ý tưởng ban đầu. Ý tưởng này có thể được phát triển thành khái niệm sản phẩm khi nhóm xác định phụ kiện dành cho sinh viên học nhiều giờ tại thư viện, sử dụng tín hiệu ánh sáng theo khoảng thời gian cài đặt để người dùng có thể nhận biết ngay tại bàn học. Các đề xuất như vậy có thể hình thành từ nguồn thông tin bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Nguồn nội bộ bao gồm dữ liệu phản hồi do bộ phận bán hàng và chăm sóc khách hàng ghi nhận, kết quả nghiên cứu thị trường của bộ phận marketing, cũng như những cải tiến kỹ thuật do bộ phận nghiên cứu và phát triển hoặc bộ phận sản xuất đề xuất. Nguồn bên ngoài bao gồm khách hàng, nhà cung cấp, nhà phân phối, sản phẩm cạnh tranh và các xu hướng xã hội hoặc công nghệ. Trong số các nguồn bên ngoài, người dùng tiên phong (lead users) có thể cung cấp thông tin về những nhu cầu xuất hiện sớm và những cách giải quyết do chính họ phát triển. Doanh nghiệp cũng có thể huy động đề xuất từ cộng đồng (crowdsourcing) hoặc cung cấp bộ công cụ để người dùng tự phối hợp các thuộc tính sản phẩm (user toolkits). Các nguồn này giúp mở rộng phạm vi tìm kiếm, song mức độ phổ biến và tầm quan trọng của một nhu cầu vẫn cần được xem xét trên cơ sở dữ liệu phù hợp. Khi nghiên cứu khách hàng, nhóm phát triển sản phẩm có thể kết hợp phỏng vấn với quan sát trong bối cảnh sử dụng. Cách ghi chép Say–Do–Feel giúp nhóm lưu lại những gì người dùng nói, những hành vi có thể quan sát và những cảm xúc được người dùng mô tả. Trong ví dụ tại thư viện, một số sinh viên có thể cho biết họ luôn mang theo nước, trong khi quan sát cho thấy bình thường được để trong balo suốt buổi học. Từ đó, nhóm có thể hình thành giả thuyết rằng vị trí đặt bình làm giảm khả năng người dùng nhớ đến việc uống nước. Đây là một cách diễn giải ban đầu. Để đánh giá giả thuyết, nhóm có thể quan sát thêm khi bình được đặt trên bàn và phỏng vấn người dùng về các nguyên nhân khác, chẳng hạn thói quen học liên tục hoặc sự bất tiện khi lấy bình. Khi vấn đề đã được mô tả đủ rõ, nhóm có thể chuyển nó thành câu hỏi mở theo kỹ thuật How Might We?, chẳng hạn “Làm thế nào để giúp sinh viên nhớ uống nước trong các buổi học kéo dài tại thư viện mà vẫn duy trì sự tập trung?”. Cách đặt câu hỏi này giúp nhóm tập trung vào lợi ích cần đạt và duy trì khả năng xem xét nhiều dạng giải pháp. Trong hoạt động brainstorming, nhóm có thể đề xuất bình có vạch thời gian, vòng gắn ngoài bình phát tín hiệu ánh sáng hoặc nắp bình có vòng xoay ghi lại thời điểm uống gần nhất. Việc trì hoãn đánh giá trong lúc phát sinh ý tưởng tạo điều kiện để các thành viên đề xuất, kết hợp và phát triển thêm phương án. Với SCAMPER, nhóm có thể bắt đầu từ một sản phẩm hiện có và đặt câu hỏi có hệ thống về khả năng thay thế, kết hợp, thích nghi, điều chỉnh, chuyển đổi công dụng, loại bỏ hoặc sắp xếp lại các thành phần. Chẳng hạn, thao tác kết hợp có thể dẫn đến đề xuất tích hợp vòng chỉ giờ vào nắp bình, còn thao tác loại bỏ có thể gợi ý một cơ chế nhắc trực tiếp giúp người dùng giảm thao tác kiểm tra điện thoại. Các hoạt động này có thể được tổ chức theo ba bước của tư duy thiết kế (design thinking): thấu hiểu người dùng, xác định vấn đề và phát sinh ý tưởng. Kết quả của giai đoạn khởi tạo là danh mục ý tưởng (idea pool), trong đó mỗi đề xuất được mô tả ngắn gọn theo nhóm khách hàng, vấn đề, hướng giải quyết và lợi ích dự kiến. Việc ghi kèm nguồn thông tin hoặc kỹ thuật tạo ý tưởng cho phép nhóm truy lại căn cứ hình thành từng đề xuất. Danh mục này cung cấp đầu vào cho bước sàng lọc, tại đó các phương án được xem xét theo những tiêu chí như mức độ phù hợp với nhu cầu khách hàng, khả năng triển khai và tính khả thi về kinh tế.

TRẦN THANH HẢI - KHOA MARKETING